احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
246
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
امشب آقايان ميرزا محمد صادق طباطبائى و ميرزا قاسم خان تبريزى و سردار محيى و ميرزا كريم خان رشتى به منزل من آمده در باب اتخاذ رويه سياسى در آينده و اقامت يا حركت از قم مشورت كردند . اسامى اشخاص معروف غير از وكلاء مجلس كه از سوم تا 13 محرم 1334 از بيم هجوم قشون روس به پايتخت از طهران بقم آمدهاند : آقا ميرزا سيد محمد مجتهد طباطبائى - حاج شيخ محمد حسين - آقا سيد عبد المهدى - مورخ السلطنه - ميرزا سليمان خان معاون رئيس الوزراء - ميرزا على اكبر خان دهخدا - ديوان بيگى - سردار محيى - لسان الملك - ميرزا كريم خان رشتى - كسمائى مدير روزنامه پروردين - امير حشمت با چهل نفر - حسينزاده با بيست نفر - ميرزا محمد على خان بامداد - مؤيد الممالك مدير ارشاد - عليخان سياهكوهى با هفتاد نفر - آقا سيد جلال عدليه - آقا شيخ موسى عدليه - آقا شيخ رضا استيناف - ميرزا صادق خان عدليه - ميرزا محمد على تهرانى - اديب السلطنه - حاجى ميرزا رضا خان - معاضد السلطنه - ميرزا على قمى - حاج صادق خان - آصف الممالك - خونسارى - كزازى - سردار سعيد - نصرة السلطان - دكتر مهديخان ملكزاده - حاج ميرزا يحيى دولتآبادى - حاج ميرزا على محمد دولتآبادى - آقا سيد عبد الرحيم - فطن الملك - ميرزا عيسى خان - محمد تقى خان بينش - شهيدزاده - كريم دواتگر - ميرزا محمود تاجر - ميرزا ابو القاسم خان - حاج محمد شاهرودى - حاج محمد تقى بنكدار - سيد محمد اسلامبولچى - اعتماد الملك - حاج نظم السلطنه برادر حكيم الملك - بهادر السلطنه - عارف شاعر - طبيبزاده - مغيث الدوله - ميرزا محمد عليخان هنرپيشه - نقيبزاده - معتضد خلج - سيف الممالك - منتصر الدوله - مستشار نظام - صديق الممالك - مجلل الدوله - جليل الممالك خلج ميرزا على اكبر ساعتساز - ضياء السلطان - برادر ثقة الملك - بقاء الملك برادر اديب السلطنه - ميرزا حسينخان منشى سفارت اطريش - ناصر قليخان و رضا قليخان اردلان - حاج محمد باقر تاجر - شيخ محمد على . دوشنبه 22 نوامبر 1915 - 14 محرم 1334 - 29 عقرب توشقانئيل در اين تاريخ وزير امور خارجه مراسله بعنوان پرنس رويس وزيرمختار آلمان بمضمون ذيل بقم ارسال داشت : « وزارت امور خارجه اداره دول غيرمجاوره دائره آلمان - مورخ 14 محرم الحرام 1334 نمره 4414 نواب مستطاب اشرف و الا دوستان استظهار مشفقا مكرما مهربانا دوستدار عطفا بمراسله خود مورخه هفتم شهر حال نمره 3276 / 4334 راجع بتصميم اولياى دولت متبوعه دوستدار به نقل و تحويل پايتخت از طهران بواسطه توجه قشون دولت بهيه روس به سمت طهران با نهايت توقير و احترام زحمتافزا است كه چون بمساعى و اهتمامات اولياء دولت متبوعه دوستدار قواى نظامى مذكور از كرج مراجعت نموده اعليحضرت اقدس همايونى و اولياى دولت دوستدار از نقل و تحويل پايتخت انصراف حاصل نموده فسخ عزيمت فرمودند . رجاء واثق حاصل است كه به مساعدت اولياى دولتين همجوار بواسطه رجعت قشون مزبور از ينگىامام هم تكميل اطمينان و تسكين عمومى قريبا حاصل آيد مراتب را باستحضار خاطر محترم رسانيده احترامات فائقه را تجديد مينمايد امضاء محتشم السلطنه محل مهر » دوشنبه 22 نوامبر 1915 ( 14 محرم 1334 ) ساعت 9 بعد از ظهر تلگراف ذيل از طرف مستوفى الممالك رئيس الوزراء به آقا سيد محمد مجتهد طباطبائى رسيد : « از باغ به قم نمره تلگراف 138 خدمت حضرت مستطاب حجة الاسلام آقاى آقا ميرزا سيد محمد طباطبائى دامت بركاته در موقع حركت شرفيابى ممكن نشد كه متمنى و ملتمس دعا باشم اميدوارم از نظر شريف فراموش نشده باشم حال كه للّه الحمد به زيارت ايام عاشورا موفقيت حاصل فرمودهايد مقتضى است هرچه زودتر بسلامت معاودت فرموده همراهان و آقايان ديگر را هم بمراجعت